| Voor
u gelezen TERUG |
 |
Theo Postma
 |
‘IK HAD MIJN ROODE-KRUIS
BAND AFGEDAAN’ Oorlogsrecht en gedragingen van Nederlandse en Duitse militairen in gevecht, mei 1940 door Herman Amersfoort Sdu Uitgevers, Den Haag, 208 pgn’s, paperback 17x24 cm, rijk geïllustreerd. ISBN 90 12 10750 4, prijs: € 19,95 |
- Bij de voorbereiding van een tweede editie van Meidagen ‘40, van Kamphuis en hemzelf, kwam hij zoveel materiaal tegen dat er alleen in een apart boek over oorlogsrecht voldoende ruimte zou zijn dit onderwerp voldoende tot zijn recht te laten komen.
- De andere reden is het belang van het thema, ook voor huidige militairen op vredesmissie. (Toen ik na mijn gesprek met de auteur naar huis reed hoorde ik op de autoradio dat Erik O. door het Hof was vrijgesproken!).
Humaniteit op het slagveld: twee uitersten die elkaar in het oorlogsrecht ontmoeten. Schendingen van dat recht in Mei ’40 worden beschreven en geanalyseerd.
Het boek bestaat uit twee delen, getiteld ‘wikken en wegen’ en ‘onder vuur’.
In het eerste deel onderzoekt Amersfoort welke maatregelen het Nederlandse en Duitse leger in de jaren twintig en dertig hebben genomen om in het geval van een oorlog het oorlogsrecht te respecteren. Amersfoort concludeert (net als in Meidagen ’40) dat voor het Duitse en Nederlandse leger de handhaving van het oorlogsrecht de norm was en dat de schendingen in beide gevallen incidentele, op zichzelf staande uitzonderingen op die regel zijn geweest. Van een structurele en systematische schending van het oorlogsrecht door de Duitse militairen was dus geen sprake was. Deze conclusie wordt hem door een aantal veteranen niet in dank afgenomen. Maar door dit boek heeft Amersfoort zijn conclusies hierover met meer nuance, helderheid en uitdieping kunnen presenteren dan in Meidagen ’40. De verschillen, m.b.t. dit onderwerp, tussen Polen, Oostfront en Westfront komen aan de orde.
In het tweede deel van het boek komt Amersfoort tot een analyse van drie complexen van oorzaken [verboden voordeel - uit wraak, woede en frustratie - uit doodsangst of lijfsbehoud] waardoor een militair of gevechtseenheid over de grenzen van het oorlogsrecht kan gaan. Hij doet dit aan de hand van beschrijvingen van gedragingen van zowel Duitse als Nederlandse militairen. Hier toont Amersfoort de valkuilen voor de huidige militair, die zich aan het oorlogsrecht wil houden.
Ook gaat Amersfoort de discussie aan dat een overschrijding van het oorlogsrecht in bepaalde, bijzondere gevallen misschien te verkiezen is om verder en groter bloedvergieten te voorkomen (geval Hakkert). Dit zal eveneens voor sommigen moeilijk te verteren zijn.
Voor bepaalde WOII-veteranen zal dit boek verwerpelijk zijn omdat zij zich voor oorlogsmisdadiger voelen uitgemaakt (zie www.grebbeberg.nl). Herman Amersfoort onderkent die gevoelens maar kan als wetenschapper alleen maar conclusies trekken uit het beschikbare bronnenmateriaal, dat wil zeggen uit de verklaringen die de Nederlandse soldaten zelf, na afloop van de gevechten hebben afgelegd.
Vond ik in Meidagen ’40, in een enkele passage, de woorden tegenover de veteranen ongelukkig gekozen, in dit boek kom ik nergens iets van die strekking tegen. Amersfoort blijft strikt neutraal en geeft aan waarom geen kwalitatieve en quantitatieve vergelijking kan worden gemaakt.
Zoals ik reeds zei, is het boek voor huidige militairen, die de controverse Nederland-Duitsland makkelijker kunnen loslaten, een duidelijke analyse van ingewikkelde gevechtssituaties en hoe die uit de hand kunnen lopen. Het zou voor iedere uitgezonden militair verplichte lectuur moeten zijn.
Hans Mauer
 |
“Army Co-operation bij de Militaire Luchtvaart in Indië
1946-1950” door dr.P.C. Boer Uitgegeven in reeks Brochures (nummer 16) van de Sectie Luchtmachthistorie Staf Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten. Met glossy omslag 155 blz., rijkelijk geïllustreerd met foto’s en voorzien van bijlagen ISBN 90-73696-24-0; € 8,95 |
Het boek behandelt de geschiedenis van 17 VARWA ( Verkenning en Artilleriewaarneming) Squadron en de Taylorcraft L-2M en Piper Cub L-4J Cub-vliegtuigen van de Militaire Luchtvaart van het KNIL in de naoorlogse periode in Nederlands Oost Indië. Een woelige tijd waarin de anti westerse (Nederlandse) en dekolonisatieperiode in volle omvang toenam.
De 80 Piper Cubs van het 17 squadron werden zeer intensief ingezet en waren vrij traag en boden weinig bescherming tegen afweervuur vanaf de grond.
Weinig bekend is dat tijdens de actieperiode na de Eerste Politionele Actie de vliegers zeer intensief werden ingezet. Het kwam regelmatig voor dat de vliegers zes uur of meer dagen vlogen.
Opvallende en belangrijke zaken uit de geschiedenis van het 17 squadron worden beschreven evenals het belang van dit squadron voor de “oorlogsinspanning” in de jaren 1945 tot 1950 en voor de vorming van de Groep Lichte Vliegtuigen en 299 squadron van die groep in Nederland, in de periode 1950-1955.
De auteur is er goed in geslaagd een zo compleet mogelijke beschrijving te geven van de inzet en het gebruik van lichte vliegtuigen door de Militaire Luchtvaart van het KNIL. Veel zeldzame foto’s en uitgebreide registratieoverzichten van de individuele vliegtuigen maken het toch tot een zeer lezenswaardig boek
Hans Mauer
 |
“Londen of Berlijn? –De
KLM en haar personeel in oorlogstijd” deel 2: 1942-1945 door Jan Hagens Uitgeverij bv Bonneville, Bergen NH Deel II van een serie van 2. Deel I van “Londen of Berlijn? De KLM en haar personeel in oorlogstijd (2000) behandelt de periode 1939-1941. ISBN deel I 90-73304-74-1 (nog verkrijgbaar) ISBN deel II 90-73304-96-2 (2005) prijs € 59,90 |
Het onlangs verschenen deel 2 vormt samen met deel 1 een “standaardwerk” van de KLM en haar personeel in oorlogstijd. Voor de lezersgroep “Mars et Historia” van belang vanwege de link die met name het vliegend personeel van de KLM in de mobilisatietijd , de meidagen van 1940 en gedurende de verdere oorlogsjaren had met de militaire luchtvaart in Nederland. Veel gemobiliseerde KLM –en KNILM-vliegtuigbemanningen speelden een cruciale rol als militair in Nederland en overzee, getuige de vele dapperheidonderscheidingen
De auteur heeft op een zeer heldere wijze de geschiedschrijving op zich genomen en heeft van KLM-zijde veel openheid van zaken gekregen over netelige kwesties en omstreden zaken als de (vermeende) betrokkenheid van de KLM bij spionageaffaires,het inzetten van een deel van de KLM voor de Duitse weermacht en oorlogsindustrie en de opmerkelijke rol van directeur Plesman in het eerste jaar van de bezetting die het moeilijkste deel van het onderzoek in de KLM archieven vormde.
In de jaren 1940-1945 zijn 52 KLM personeelsleden door vliegongevallen en als direct gevolg van de oorlog om het leven gekomen, als militair gevallen in de strijd tegen Duitsland en Japan,omgekomen in concentratiekampen als verzetsstrijder of omdat men van joodse bloede was,als dwangarbeider in Duitsland of elders.
|
Copyright © Mars et Historia. Alle rechten
voorbehouden. Herzien: 02 October 2008 TERUG |